Deyimler

dilden düşmez olmak

herkes tarafından sürekli tekrar edilir olmak: 'Kapsamı iyice belirtilmeyen, gerektiği gibi tanımlanmayan sanat sözü, dillerden düşmez oldu.' -S. Hilav.

103

dile (dillere) düşmek

hakkında dedikodu yapılmak: 'Yâr adını desem olmaz / Düşer dillere dillere' -Erzurumlu Emrah.

109

dile dolamak

bir şeyi veya konuyu sık sık tekrar etmek.

96

dile gelmek

1) dile düşmek; 2) konuşma kudreti, yeteneği, olmayan varlık konuşmak, dillenmek, lisana gelmek: 'Günlerce elin, dile gelmeyen çocuğunu bağrına basan fabrika sahibine acındı.' -L. Tekin.

56

1) konuşturmak: 'Yıllar yılı, bu amaçları devlet adamlarımız, basınımız, sanat âlemimiz dile getirip durmuştur.' -T. Halman. 2) belirtmek, anlatmak, açıklamak, ifade etmek: 'Kendi kendime, adlı şiirinde bunu şöyle dile getirir.' -S. Birsel.

122

dile vermek

gizli tutulması gereken bir şeyi açığa vurmak, duyurmak, yaymak.

115

dilediği gibi

kendi düşünce, görüş ve isteğine göre: 'Duygu, düşünce, dilediğim gibi yaşamak özgürlüğümü korumak isterim.' -N. Cumalı.

103

dilencilik etmek

dilenmek.

105

dili (başka bir dile) çalmak

bir kimsenin konuşması başka bir dile benzemek.

102

dili (dilinin) döndüğü kadar

söyleyebildiği kadar, anlatma gücünün elverdiği ölçüde: 'Mademki çocuk terbiyesi hakkında konuşmak istiyorsunuz, dilimin döndüğü kadar söyleyeyim.' -S. Ayverdi.

103

dili açılmak

herhangi bir sebeple konuşmayan kimse konuşmaya başlamak.

101

dili ağırlaşmak

hastalık sebebiyle güçlükle söz söyleyebilmek, güçlükle konuşmak: 'Hastaya bazı şeyler soruyor. Fakat anlaşılır cevaplar alamıyordu. Birkaç saatin içinde kaynımın dili ağırlaştı.' -H. R. Gürpınar.

94

dili alışmak

çok kullandığı bir söze alışmak: 'Bizim moruk ertesi güne devrisi der de ondan dilim alışmış.' -S. F. Abasıyanık.

120

dili bir karış (olmak)

fazla konuşan, her söze karşılık veren.

107

dili bir karış dışarı çıkmak (sarkmak)

koşmaktan, yürümekten ve yorulmaktan çok susamak: 'Koştu koştu da dili bir karış sarktı.' -S. F. Abasıyanık.

43

dili boğazına akmak

konuşamaz olmak, sesi soluğu çıkmamak: 'Kılıcı görünce dili boğazına aktı hayranlığından.' -Y. Kemal.

97

dili çözülmek

konuşamayan veya susan kişi konuşmaya başlamak: 'Aslında ben çok az konuşan biriyim. Dilimin böyle birdenbire çözülmesi çok garip.' -İ. Aral.

55

dili damağına yapışmak (dili damağı kurumak)

susuzluktan ağzı kurumak, çok susamak: 'Kupkuru dili damağına yapışıyor, boğazından midesine doğru...' -E. E. Talu.

116

dili dolaşmak

korku, heyecan, hastalık, utangaçlık, sarhoşluk gibi sebeplerle şaşırarak söyleyeceğini karıştırmak: 'Vehbi Dedenin kendini dinlediğinin farkına varır varmaz dili dolaştı.' -H. E. Adıvar.

97

dili dönmemek

1) bir sözü doğru, düzgün söylemeyi becerememek: 'Üstelik ben dilim dönmezken armağan ettiğim çiçeklerle konuşmuyor muyum?' -R. Mağden. 2) amacını iyi anlatamamak.

104

dili durmak

susmak, dedikodu etmemek: 'Götüreceği cadı karının dili dursa neyse... Okuyup iyileştirirse herkese yayar.' -A. Kutlu.

39

dili durmamak

1) sürekli konuşmak; 2) söylenemeyecek şeyleri de söylemek.

105

dili ensesinden çekilsin!

bıktıracak kadar çok konuşan veya kötü sözler söyleyenler için kullanılan bir ilenme sözü.

114

dili kılıçtan keskin

kırıcı ve ağır konuşan.

95

dili kurusun!

'söz söyleyemez olsun!' anlamında kullanılan bir ilenme sözü.

111

dili pabuç kadar

saygısızca ve gönül kırıcı bir biçimde konuşan.

112

dili sürçmek

1) konuşma sırasında kelimeleri yanlış söylemek: 'Bir dil sürçmesi sonucu, bu tartışmayı yarım saat kadar yürütmüşüm.' -S. İleri. 2) istenmeyen bir konudan söz etmek.

108

dili tutulmak

sevinç, korku, şaşkınlık vb. sebeplerle birdenbire söz söyleyemez olmak: 'Elmas'ın dili tutulmuştu. Çıt çıkarmadan bakıyordu sadece.' -A. Kulin.

106

dili uzamak

haddini bilmeden konuşmak.

109